Όταν το φως συναντά τη σκιά μέσα μας
Υπάρχει κάτι στις παραμονές των Χριστουγέννων που μας κάνει να στεκόμαστε λίγο πιο αθόρυβα μπροστά στη ζωή. Μυρίζει κανέλα, αλλά και προσδοκία. Φως, αλλά και έλλειψη. Οι δρόμοι στολίζονται, οι άνθρωποι τρέχουν να προλάβουν, οι βιτρίνες γυαλίζουν – κι όμως, μέσα σε όλη αυτή τη λάμψη, είναι σαν να αναβλύζει και κάτι από τα βάθη του ψυχικού μας χειμώνα.
Αυτό το κείμενο προσπαθεί να φωτίσει τις δύο όψεις των Χριστουγέννων:
τους μύθους που κουβαλάμε και τις πραγματικότητες που συχνά κρύβουμε.
Ο μύθος της “τέλειας” γιορτής
Από μικροί μεγαλώνουμε με την υπόσχεση ότι τα Χριστούγεννα είναι μια εποχή όπου όλα για λίγο μπαίνουν στη θέση τους:
οι φόβοι μαλακώνουν, οι σχέσεις γίνονται ζεστές, οι άνθρωποι βρίσκουν ξανά ο ένας τον άλλον.
Στην πραγματικότητα, όμως, η προσδοκία για “τέλεια Χριστούγεννα” δημιουργεί πίεση.
Η οικογένεια δεν είναι πάντα αρμονική, οι σχέσεις δεν επουλώνονται επειδή στολίσαμε δέντρο, και η μοναξιά δεν εξαφανίζεται επειδή ανάψαμε ένα φωτάκι.
Κι όμως, ο μύθος επιμένει: “αν τα κάνεις όλα σωστά, θα ζήσεις τη μαγεία”.
Ο μύθος της ευτυχίας – και η πραγματικότητα της σύγκρισης
Στα social media οι εικόνες είναι αψεγάδιαστες:
τραπέζια γεμάτα, παιδιά χαρούμενα, οικογένειες γεμάτες αγάπη.
Αλλά η πραγματικότητα συχνά είναι πιο σύνθετη:
άνθρωποι κουρασμένοι, ζευγάρια που δυσκολεύονται να βρουν ισορροπία, γονείς που προσπαθούν να μη φωνάξουν, εσωτερικά κενά που δεν γεμίζουν με ψώνια.
Η σύγκριση κάνει την πραγματικότητα να μοιάζει “λίγη”.
Όμως δεν είναι λίγη είναι απλώς ανθρώπινη.
Ο μύθος της συμφιλίωσης
Υπάρχει μια παλιά, σχεδόν αρχαϊκή ιδέα:
ότι τα Χριστούγεννα “πρέπει” να τα περάσουμε με την οικογένεια για να εξιλεωθούμε για ό,τι δεν ειπώθηκε μέσα στη χρονιά.
Όμως η συμφιλίωση δεν συμβαίνει με υποχρέωση.
Δεν συμβαίνει επειδή το ημερολόγιο γράφει 24 Δεκεμβρίου.
Συμβαίνει όταν δύο άνθρωποι έχουν χώρο μέσα τους να ξαναδούν ο ένας τον άλλον χωρίς τις παλιές άμυνες.
Τα Χριστούγεννα μπορούν να το επιτρέψουν αλλά δεν το εγγυώνται.
Η πραγματικότητα της μνήμης
Οι παραμονές έχουν μια περίεργη δύναμη:
ξυπνούν όλα όσα ζήσαμε. Όμορφα και δύσκολα.
Είναι οι μέρες όπου οι παιδικές μνήμες εμφανίζονται σαν φαντάσματα:
η μυρωδιά του φαγητού της μαμάς, η απουσία ενός πατέρα, ένα δώρο που κάποτε μας πλήγωσε, μια αγκαλιά που δεν ήρθε ποτέ, μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε.
Γι’ αυτό και πολλοί άνθρωποι νιώθουν μελαγχολία, ενώ γύρω τους όλα φωνάζουν “χαρά”.
Δεν είναι αδυναμία.
Είναι η συνάντηση με το ασυνείδητο.
Η πραγματικότητα της ανθρώπινης επιθυμίας
Τα Χριστούγεννα είναι η εποχή της επιθυμίας — όχι της κατανάλωσης, αλλά της βαθιάς επιθυμίας:
να μας δουν, να μας αγαπήσουν, να μας περιμένουν.
Και αυτή η επιθυμία δεν είναι ούτε μύθος ούτε ψέμα.
Είναι αληθινή, και κατοικεί στο πιο ευάλωτο σημείο του εαυτού μας.
Γι’ αυτό και οι παραμονές Χριστουγέννων είναι τόσο φορτισμένες:
κινούνται ανάμεσα στο “θέλω” και στο “φοβάμαι”.
Η μικρή προσωπική αλήθεια
Όσο κι αν περιμένουμε τη μεγάλη στιγμή, τα Χριστούγεννα δεν είναι οι μέρες.
Είμαστε εμείς μέσα σε αυτές τις μέρες.
Είναι το μικρό, σχεδόν αθέατο πράγμα που κάνουμε για έναν άλλον άνθρωπο.
Είναι μια συγγνώμη που τολμά αργά.
Είναι ένα βλέμμα που μαλακώνει.
Είναι η αποδοχή ότι κάποιες πληγές δεν κλείνουν, αλλά μπορούμε να ζήσουμε με λιγότερο πόνο.
Είναι η επίγνωση ότι δεν χρειάζεται να τα έχουμε όλα.
Αρκεί να είμαστε λίγο πιο αληθινοί από πέρσι.
Ανάμεσα στον μύθο και την αλήθεια
Οι παραμονές των Χριστουγέννων έχουν την ιδιότητα να μας ακουμπάνε εκεί όπου είμαστε πιο ανθρώπινοι.
Μας φοβίζουν, μας συγκινούν, μας θυμίζουν.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η πραγματική τους μαγεία:
όχι στην τελειότητα που κυνηγάμε, αλλά στην ατέλεια που τελικά αποδεχόμαστε.
Γιατί, στο τέλος, τα Χριστούγεννα δεν είναι μύθος ούτε πραγματικότητα.
Είναι η συνάντηση αυτών των δύο μέσα μας.
Και αυτό, με έναν τρόπο αθόρυβο και βαθύ,
είναι το πιο χριστουγεννιάτικο θαύμα.
ΜΑΡΙΑ ΔΗΜΟΥ
Ψυχοθεραπεύτρια Λακανικού Ψυχαναλυτικού προσανατολισμού