Με τον Sigmund Freud αλλάζει ριζικά ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο. Δεν είμαστε απολύτως διαφανείς στον ίδιο μας τον εαυτό. Υπάρχουν επιθυμίες, συγκρούσεις, αναμνήσεις και επαναλήψεις που δρουν χωρίς να τις γνωρίζουμε συνειδητά. Αυτό είναι το πεδίο του ασυνειδήτου. Η ψυχανάλυση γεννήθηκε από μια απλή αλλά επαναστατική πράξη: να δοθεί στον άνθρωπο ο χώρος να μιλήσει και να ακουστεί πέρα από αυτό που νομίζει ότι γνωρίζει ήδη για τον εαυτό του.

Ο Jacques Lacan επιστρέφει στον Freud δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στη γλώσσα. Ακούμε όχι μόνο τι λέτε, αλλά και πώς το λέτε: τις επαναλήψεις, τα ολισθήματα, τις παύσεις, τις λέξεις που επιστρέφουν χωρίς να το επιδιώκετε. Ο ελεύθερος συνειρμός σάς επιτρέπει να μιλήσετε χωρίς να προσπαθείτε να οργανώσετε ή να λογοκρίνετε εκ των προτέρων τη σκέψη σας. Και το ντιβάνι, όταν και εφόσον αποκτήσει θέση στη θεραπεία, μετακινεί σταδιακά το βάρος από το βλέμμα προς τον λόγο. Έτσι μπορεί να αρχίσει να ακούγεται κάτι που μέχρι τότε παρέμενε κρυμμένο ακόμη και από εσάς τους ίδιους.

Στη Λακανική κλινική ο χρόνος μιας συνεδρίας δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε ως ένα προκαθορισμένο χρονικό πλαίσιο που πρέπει υποχρεωτικά να συμπληρωθεί. Μια συνεδρία μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ολοκληρωθεί σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο του λόγου. Η τομή αυτή δεν είναι αυθαίρετη ούτε εφαρμόζεται μηχανικά. Αποτελεί κλινική παρέμβαση που μπορεί να αναδείξει μια λέξη, μια φράση, μια αντίφαση ή μια στιγμή που αξίζει να μη χαθεί μέσα στη συνέχεια της ομιλίας. Ο χρόνος της συνεδρίας ακολουθεί έτσι, κατά περίπτωση, τον χρόνο του ασυνειδήτου.

Για την ψυχανάλυση, το σύμπτωμα δεν είναι απλώς κάτι ανεπιθύμητο που πρέπει να εξαφανιστεί. Έχει μια ιστορία και μια λειτουργία για τον συγκεκριμένο άνθρωπο, ακόμη κι όταν προκαλεί πόνο. Γι’ αυτό και η αναλυτική εργασία ενδιαφέρεται να ακούσει τη μοναδική λογική του. Στη μεταγενέστερη διδασκαλία του Lacan, το sinthome (σύνθωμα) μας οδηγεί ακόμη παραπέρα: προς τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο κάθε υποκείμενο μπορεί να δένει τα κομμάτια της ύπαρξής του και να επινοεί τη δική του λύση. Ο στόχος, επομένως, δεν είναι να γίνουμε άνθρωποι «χωρίς συμπτώματα», αλλά να αποκτήσουμε μια διαφορετική σχέση με εκείνο που μας δυσκολεύει και μας χαρακτηρίζει.

Πόσο διαρκεί μια ψυχανάλυση; Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους. Η ψυχανάλυση δεν μετρά μόνο τον ημερολογιακό χρόνο. Υπάρχει ο χρόνος που χρειάζεται για να αντιληφθείτε κάτι, ο χρόνος για να το επεξεργαστείτε και κάποτε η στιγμή που κάτι μπορεί πραγματικά να αλλάξει θέση μέσα σας. Δεν πρόκειται για έναν αγώνα ταχύτητας προς μια προκαθορισμένη «θεραπεία», αλλά για μια πορεία που ακολουθεί τη μοναδικότητα κάθε ανθρώπου.

Ψυχανάλυση και ψυχοθεραπεία μοιράζονται έναν σημαντικό τόπο: τη συνάντηση με έναν άνθρωπο που υποφέρει και ζητά να αλλάξει κάτι στη ζωή του. Δεν είναι όμως ταυτόσημες διαδικασίες. Ανάλογα με την ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, η εργασία μπορεί να εστιάζει περισσότερο στην ανακούφιση, στη διαχείριση συγκεκριμένων δυσκολιών ή στην αλλαγή τρόπων σκέψης και συμπεριφοράς. Η ψυχανάλυση στρέφει ιδιαίτερα την προσοχή στο ασυνείδητο, στην επανάληψη, στη σχέση με τον Άλλο και στην επιθυμία. Δεν ρωτά μόνο «τι σας συμβαίνει;», αλλά σταδιακά και «ποια θέση έχετε εσείς σε αυτό που επαναλαμβάνεται στη ζωή σας;»

Τι θέλουμε πραγματικά; Και πόσα από όσα πιστεύουμε ότι θέλουμε είναι πράγματι δικά μας; Η επιθυμία βρίσκεται στην καρδιά της Λακανικής ψυχανάλυσης. Διαφέρει από την ανάγκη και από αυτό που ζητάμε άμεσα από τους άλλους. Συχνά βρίσκεται κρυμμένη πίσω από τις επιλογές, τις σχέσεις, τις επαναλήψεις, ακόμη και πίσω από εκείνα που μας κάνουν να υποφέρουμε. Η αναλυτική διαδικασία δεν έρχεται να σας πει τι πρέπει να επιθυμείτε. Δημιουργεί τον χώρο ώστε να μπορέσετε να αναγνωρίσετε τη δική σας επιθυμία και να αναλάβετε τη σχέση σας μαζί της.